Beng Beng Gaming

Góc Nhìn Lại: ENRON, Toàn Cảnh Vụ Bê Bối Tài Chính Lớn Nhất Lịch Sử Nước Mỹ Năm 2000

bengbenggaming 11/06/2022 │ 04:10 BBG Library
Góc Nhìn Lại: ENRON, Toàn Cảnh Vụ Bê Bối Tài Chính Lớn Nhất Lịch Sử Nước Mỹ Năm 2000

Enron được thành lập vào năm 1985, với doanh thu đến 101 tỷ USD trong năm 2000. Họ từng là tập đoàn năng lượng hùng mạnh nhất của Mỹ, hoạt động ở trên 40 nước và hậu thuẫn mạnh mẽ cho Tổng thống Bush. Thế nhưng, qua nhiều vụ làm ăn bê bối và hối lộ, các khoản nợ lên đến 15 tỷ USD và công ty hoàn toàn mất khả năng chi trả.

Sự sụp đổ của Enron liên quan đến một trong những hồ sơ phá sản lớn nhất trong lịch sử của Hoa Kỳ kéo dài hậu quả trong thế giới tài chính.

Tóm Tắt Sự Trỗi Dậy Của Enron

Enron được thành lập bởi Kenneth Lay vào năm 1985, khi ông sáp nhập các công ty đường ống khí đốt tự nhiên của Houston Natural GasInterNorth.

  • 1992: Enron là công ty bán khí đốt tự nhiên lớn nhất Bắc Mỹ 1992
  • Cổ phiếu của Enron đã tăng mạnh từ đầu những năm 1990 cho đến năm 2000
  • Vào ngày 31/12/2000: giá cổ phiếu của Enron đạt ATH: 83,12$ / Marketcap 60 tỷ $, ngoài ra Enron được đánh giá là công ty lớn sáng tạo nhất nước Mỹ trong cuộc khảo sát các công ty được ngưỡng mộ nhất của Fortune

Cơ Chế Vận Hành Enron

Nắm quyền điều hành

Sau khi sáp nhập 2 công ty HNG và IN, Kenneth Lay đã nắm quyền và đẩy 2 nhà đầu tư lớn nhất (nắm 16,4% cổ phần) ra khỏi danh sách những cổ đông lớn bằng cách mua lại cổ phiếu của họ (tổng giá trị trước tính 20M$).

Nguồn tiền mua lại cổ phần đó Kenneth Lay lại đi vay chính nhân viên của mình thông qua chương trình Employee Stock Ownership ProgramPlan (ESOP)  cụ thể là:

  • Công ty trả thưởng cho nhân viên thông qua việc tặng chính cổ phần của công ty. ESOP đóng góp một phần cực lớn trong tổng thu nhập của nhân viên, nếu nhân viên thăng tiến, phần tăng của lương cứng sẽ không tăng nhiều bằng ESOP.
  • Việc nhân viên càng nhắm nhiều cổ phần của công ty sẽ kích thích nhân viên đó gắn kết chặt chẽ với công ty, cống hiến nhiều hơn và quảng cáo hình ảnh tốt đẹp của công ty ra toàn công chúng. Việc này giúp Enron tạo ra nhiều lợi nhuận hơn và giá cổ phiếu càng tăng cao hơn, từ đó chính túi tiền của nhân viên cũng sẽ nặng hơn.

Điểm đáng chú ý là Kenneth Lay đã đóng băng ESPOP tới 7 năm mới trả thưởng cho nhân viên, đồng nghĩa nếu nhân viên nghỉ việc trước 7 năm, họ sẽ mất toàn bộ ESOP.

Bước Ngoặt Của Enron

Năm 1989, để giúp Enron có nhiều lợi nhuận hơn nữa Kenneth Lay đã thuê Jeffrey Skilling – một nhà tư vấn tài chính từ McKinsey – một công ty tư vấn quản trị & tài chính lẫy lừng thời điểm đó.

Jeffrey Skilling đã đề xuất một mô hình kinh doanh độc đáo:

  • Thời điểm đó giá của điện và gas bất ổn mỗi ngày mỗi khác,và khách hàng không thích như vậy vì họ không thể cân đối và dự trù chi phí hàng tháng.
  • Jeffrey Skilling đã đưa ra giải pháp là bán trước gas và điện cho khách hàng với một mức giá cam kết cố định, đến kỳ khách hàng sẽ chỉ thanh toán hóa đơn với mức giá đó. Nếu giá thị trường cao hơn giá cam kết khách hàng sẽ tiết kiệm được và Enron chịu lỗ, ngược lại nếu giá trị trường thấp hơn giá cam kết, Enron sẽ có lãi.

>> Anh em nghe quen không, đây chính là một dạng hợp đồng Future trong crypto.

Bằng việc bán trước, thu tiền trước, nước cờ này của Jeffrey Skilling đã giúp cho Enron có lãi ngay và Enron từ một công ty năng lượng đã lấn sân qua thị trường tài chính.

Từ bước đệm thành công này, Jeffrey Skilling đã nảy ra ý tưởng áp dụng hợp đồng cho tất cả các loại hình dịch vụ về năng lượng như gỗ, than đá, bảo hiểm thời tiết… và Enron quyết định thành lập Gas Bank – như một công ty chuyên cung cấp hợp đồng đa dịch vụ về năng lượng.

Enron đã nhân rộng mô hình này và mở hàng loạt chi nhánh ở nhiều quốc gia khác.

>> Chỉ trong vài năm Skilling đã biến Enron từ 1 công ty năng lượng cơ bản trở thành một tổ chức tài chính buôn bán các hợp đồng năng lượng phức tạp.

Thời điểm 1990, bùng nổ bong bóng dotcom, các công ty công nghệ mọc lên rất nhiều, Skilling & Lay đã nắm bắt cơ hội. 

  • Năm 1997, thành lập công ty mạng cáp quang ngầm.
  • Tháng 01/2000, công bố dự án cung cấp internet tốc độ cao đến toàn nước Mỹ.

>> Ngay sau đó nhà đầu tư, người dân đổ xô mua cổ phiếu của Enron, khiến giá cổ phiếu pump mạnh từ 40$ lên 90$ vào mùa hè năm đó.

Enron tiếp tục tạo ra các hợp đồng phái sinh về băng thông internet và bán cho các công ty viễn thông.

Số liệu tăng trưởng

Doanh thu Enron

Doanh thu năm 1991 là 5,5 tỷ $ – năm 2000 là 100,8 tỷ $ >> x18 lần

Biểu đồ cổ phiếu Enron

ATH cổ phiếu 90,75$ vào 28/08/2000, Marketcap 70B $

Enron nằm trong TOP 7 các công ty đại chúng lớn nhất giai đoạn đó.

Những Góc Tối của Enron

Làm giả báo cáo tài chính

Ghi nhận doanh thu khống cho toàn bộ giá trị hợp đồng môi giới >> số liệu tăng trưởng 65%/năm là đáng ngờ so với số liệu tăng trưởng trung bình 2-3%/năm của cả ngành công nghiệp năng lượng.

Phương thức kế toán Mark – to – Market Accouting (MTMA): Jeffrey Skilling cho phép ghi nhận doanh thu dự kiến trước nhiều năm: họ ghi nhận vào báo cáo tài chính doanh thu từ tỉ lệ chiết khấu của hợp đồng dài hạn, khách hàng chưa chi trả nhưng họ vẫn báo cáo con số dự kiến của nhiều năm tới vào báo cáo hiện tại.

Thực tế con số doanh thu và lợi nhuận của  Enron thì không cao như thế. Nhưng họ đã làm giả các con số để kích thích nhà đầu tư mua cổ phiếu của họ.

Lách luật

Câu hỏi đặt ra là các cơ quan quản lý đâu?

Ủy ban chứng khoán Mỹ (SEC) đã cho phép Enron sử dụng MTMA từ 1992, tuy nhiên Enron đã có những thủ thuật để lách luật và vượt ra ngoài khuôn khổ của MTMA, có những hợp đồng lên doanh thu ảo lên tới 20 năm và con số lên tới 110M$.

Chứng khoán hóa: Jeffrey Skilling đã thuê Andrew Fastow về làm chuyên gia tài chính (CFO) cho Enron để biến tấu những hợp đồng super fake này thành những chứng khoán có giá trị, họ tạo ra 3000 SPV – các công ty sân sau tạo ra những giao dịch ngoại bảng để dấu những khoản nợ và những hợp đồng kém chất lượng đẻ ra từ MTMA, từ đó làm giảm nợ trên báo cáo tài chính, làm khống vốn chủ sở hữu và doanh thu, lợi nhuận.

Mấu chốt là: Enron đã bán những tài sản xấu cho SPVs, SPVs lại biến những tài sản xấu đó thành những trái phiếu (được đảm bảo bởi cổ phiếu của Enron) và bán cho nhà đầu tư, và họ sử dụng số tiền bán trái phiếu đó mua ngược lại tài sản xấu của Enron, từ đó Enron giảm được nợ từ những tài sản xấu đó, mặt khác ghi nhận dòng tiền từ SPVs ghi vào báo cáo tài chính cho hoạt động sản xuất kinh doanh >> tiền thì nhiều hơn, mà các tài sản xấu thì biến mất, đây giống như 1 hoạt động rửa tiền của Enron lẫn SPVs.

Hối lộ

Kiểm toán: công ty mà Enron thuê về để kiểm toán là ARTHUR ANDERSEN – một trong 5 công ty kiểm toán lớn nhất thế giới thời điểm đó. Họ đã bị hối lộ bởi Enron với số tiền hàng chục triệu $ mỗi năm để làm giả báo cáo tài chính.

Chính trị: Eron đã âm thầm mua chuộc những lãnh đạo chính trị cấp cao để họ có thể thao túng về việc cung cấp điện. Trong mỗi mùa hè hàng năm, lượng tiêu thụ điện ở nước Mỹ tăng vọt, mặc dù sản lượng điện sản xuất ra rất dư dả, Enron vẫn cắt điện với lý do khâu sản xuất bị trục trặc, điện trở nên khan hiếm, sau đó họ đẩy giá điện lên rồi mới cung cấp cho người dân. Người dân Mỹ thời điểm đó khủng hoảng bởi những vụ cắt điện dài ngày luân phiên giữa các bang.

Phanh Phui

Enron

Nữ nhà báo Bethany MClean

Một nữ nhà báo tên là Bethany MClean rất thích phân tích cổ phiếu của các công ty để xem giá trị của chúng có được định giá đúng với giá trị thật hay không và đưa ra lời khuyên cho nhà đầu tư có nên giữ hay bán. 

Trong buổi hẹn phỏng vấn với Jeffrey Skilling, bà chỉ hỏi 1 câu “Enron thực sự đang kiếm tiền bằng cách nào”? 

Bài báo “Is Enron Overpriced?”

Bài báo “Is Enron Overpriced?” đăng vào tháng 03/2001

Sau bài báo “Is Enron Overpriced? đăng vào tháng 03/2001. Công chúng đã hoài nghi rất rất nhiều về Enron. 

Tuy nhiên trước những bê bối trong báo cáo tài chính và cả bê bối năng lượng được nhắc đến trong bài báo, vì sao chính phủ Mỹ không ra tay? Vì ngoài những chính trị gia đã bị Enron mua chuộc thì Kenneth Lay lại là bạn thân của tổng thống Mỹ George BushBush đã nói: “nhà nước không nên động tay vào việc làm ăn của công ty, đó nên là việc của thống đốc bang”.

Enron

Cựu Tổng thống Mỹ G. Bush và Kenneth Lay là bạn thân của nhau

Hồi kết của Enron

Tháng 02/2021, Kenneth Lay nghỉ hưu, và 6 tháng sau Skilling đã từ chức CEO. 

Giai đoạn Hoàng Kim của Enron (từ 1999-2001), lãnh đạo công ty đã bán 17,3 triệu cổ phiếu, bỏ túi 1,1 tỷ $. 

Tháng 02/2021 Khi thị trường bắt đầu hoài nghi, giá cổ phiếu bắt đầu tụt xuống dần cho đến ngày 02/12/2001 Enron đệ đơn phá sản, giá cổ phiếu tụt về zero.

Không lâu sau Kenneth Lay đã đột quỵ tại nhà riêng, Skilling Fastow bị bỏ tù.

Công ty kiểm toán Anderson bị phát hiện tiêu hủy hàng nghìn hồ sơ chứng từ, không lâu sau công ty cũng giải thể. 

Tổng Kết

Một trong những nguyên nhân chính đưa Enron lên đến tầm ngôi sao sau 10 năm để rồi phá sản chỉ trong 1 năm chính là thị trường không được kiểm soát bởi pháp luật và nhà nước.

Số liệu tổng kết cho thấy số tiền các nhà đầu tư đã mất trắng khi đầu tư vào Enron lên đến 74 tỷ$. Hàng chục nghìn nhân viên của Enron đã mất việc và mất trắng số tiền giành giụm cả đời lên đến vài tỷ $, vụ phá sản của Enron trở thành vụ bê bối tài chính lớn nhất trong lịch sử của nước Mỹ. 

Theo góc nhìn của BengBengGaming, một tổ chức muốn kinh doanh lâu dài và bền vững phải bắt đầu từ nền tảng là sản phẩm thật, đây là xương sống và cốt lõi. Thị trường Crypto cũng chứng kiến rất nhiều dự án “bánh vẽ” chưa có sản phẩm nhưng cũng đi gọi vốn và shill token để “lùa gà”, úp bô nhà đầu tư. 

Vì vậy anh em hãy tìm hiểu thật kỹ về một dự án trước khi quyết định xuống tiền đầu tư, trả lời câu hỏi: “sản phẩm của dự án thật sự giải quyết được nhu cầu nào của thị trường?”

Anh em thấy sao về casestudy này của Enron, và rút ra được bài học gì cho bản thân, hãy để lại bình luận chia sẻ quan điểm của anh em nhé.

 

0 0 votes
Article Rating
Theo dõi
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments